Uchwały Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2018 r. (sygn. akt III CZP 13/18, III CZP 20/18, III CZP 22/18) mogą mieć przełomowe znaczenie zarówno dla praktyki obrotu, jak i dla doktryny prawa ubezpieczeń. Sąd Najwyższy podejmując trzy jednobrzmiące uchwały prawdopodobnie ostatecznie przesądził, że umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ma charakter umowy mieszanej.
Stanowisko to dominowało w doktrynie, choć niektórzy jej przedstawiciele, jak również Rzecznik Finansowy, opowiadali się za kwalifikacją umowy ubezpieczenia na życie z UFK jako umowy nazwanej. Sąd Najwyższy potwierdził również, że zawarte umowy ubezpieczenia z UFK (uchwały dotyczyły trzech różnych umów oferowanych przez różnych ubezpieczycieli) są co do zasady umowami ważnymi, również jeśli dominuje w nich element kapitałowy. Słusznym wydaje się przywołanie w motywach ustnych regulacji ustawowej dotyczącej IKE i IKZE, której celem jest gromadzenie oszczędności, a cel ten może być realizowany również poprzez umowy ubezpieczenia na życie z UFK. Tym samym lansowaną niedawno teorię o konieczności dominacji „czynnika demograficznego” nad elementem kapitałowym można uznać za ciekawą, acz całkowicie nieprzydatną.
Sąd Najwyższy potwierdził również, że świadczenie wartości wykupu nie stanowi świadczenia ubezpieczeniowego, ponieważ nie następuje w wyniku zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego, a na skutek czynności prawnej ubezpieczającego. Stwierdzenie Sądu jednak w żaden sposób nie przesądza o charakterze tego świadczenia jako głównego czy ubocznego. Dalsza argumentacja Sądu Najwyższego pozwala natomiast na postawienie tezy, że świadczenie wartości wykupu ma charakter świadczenia głównego, o czym niżej.
Istotnym novum jest bowiem wskazanie przez Sąd Najwyższy, że do „części kapitałowej” umowy ubezpieczenia na życie z UFK nie mają zastosowania bezwzględnie obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące umowy ubezpieczenia, a przepisy ogólne. Oznacza to z jednej strony dłuższy okres przedawnienia roszczeń o wartość wykupu, a z drugiej strony otwiera dyskusję o zastosowaniu innych przepisów Kodeksu cywilnego do „części kapitałowej” umowy. Skoro bowiem nie stosujemy do tej części umowy przepisów kodeksowych regulujących umowę ubezpieczenia, w tym art. 819 KC, to zastosowanie znajdą przepisy ogólne oraz regulacja umowy zlecenia (art. 750 KC).
W ustnych motywach wskazano, że Sąd Najwyższy nie widzi uzasadnienia do różnicowania pozycji klienta towarzystwa ubezpieczeń żądającego zapłaty wartości wykupu i klienta towarzystwa funduszy inwestycyjnych żądającego odkupu jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym. Z kolei przykładem szczególnej ochrony klienta instytucji finansowej przywołanym przez SN był art. 731 KC, zgodnie z którym roszczenia wynikające z rachunku bankowego przedawniają się z upływem lat dwóch, z wyjątkiem roszczeń o zwrot wkładów oszczędnościowych przedawniających się w terminie wskazanym w art. 118 KC. Nie może ulegać wątpliwości, że odkup jednostek funduszy i zapłata ich ceny stanowi świadczenie główne towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Podobnie zwrot wkładu oszczędnościowego stanowi świadczenie główne banku. Dlatego też świadczenie wartości wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym stanowi świadczenie główne ubezpieczyciela.
