Ponad 1000 decyzji z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów, ponad 30 miliardów zł nałożonych kar. Tak Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpoczyna swój komunikat w sprawie sprawozdania z działalności Urzędu w 2020 roku (dalej: „Sprawozdanie”). Poza informacjami ogólnymi, dokument ten podzielono na części, stosownie do obszarów, które były przedmiotem aktywności i kontroli Urzędu w okresie sprawozdawczym.
W Sprawozdaniu znajdziemy szczegółowe informacje dotyczące: tarcz antykryzysowych, praktyk ograniczających konkurencję, kontroli koncentracji, pomocy publicznej, przewagi kontraktowej, zatorów płatniczych, ochrony zbiorowych interesów konsumentów i niedozwolonych postanowień umownych, bezpieczeństwa produktów i nadzoru rynku, inspekcji handlowej, jakości paliw, laboratoriów, legislacji i edukacji. Jak podkreśla Prezes UOKiK, ze względu na stan epidemii COVID w Polsce i na świecie, był to wyjątkowy rok. W Polsce z kolei, był to rok szczególnej aktywności Urzędu. Zmianie uległa także struktura Urzędu.
Przyjrzeliśmy się bliżej danym o ochronie zbiorowych interesów konsumentów i niedozwolonych postanowieniach umownych. Jak czytamy w komunikacie Urzędu, co do postępowań w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz niedozwolonych postanowień umownych, Prezes UOKiK wszczął 49 postępowań, a także 88 postępowań wyjaśniających (wstępne ustalenie czy nastąpiło naruszenie przepisów). Wydał 76 decyzji, w których nałożył łącznie 444,3 mln zł sankcji pieniężnych. Urząd podejmował także liczne działania miękkie: wystosowano 360 wystąpień do przedsiębiorców o zmianę praktyki. Ponadto, 561 razy wydano istotny pogląd w sprawie dla osób walczących o swoje prawa w sądzie. W 2020 r., Prezes UOKiK zintensyfikował również działania w stosunku do osób, które propagują systemy promocyjne typu piramida. Wydał on pierwszą decyzję nakładającą karę finansową w wysokości blisko 450 tys. zł. na tzw. naganiacza, tj. osobę, która namawiała do udziału w nielegalnym systemie. Urząd był również aktywny na rynku finansowym. Efektem były decyzje wobec banków dotyczące, m.in., stosowanych klauzul niedozwolonych w umowach kredytów hipotecznych odnoszących się do walut obcych. Prezes UOKiK kwestionował, w opinii Prezesa, postanowienia nieprecyzyjnie i niejednoznacznie określające zasady wyliczania wysokości kursów walut obcych, w oparciu o które banki przeliczały raty kredytów. W 2020 r. Prezes UOKiK wydał 6 decyzji w tych sprawach, w których uznał postanowienia wzorców umów za niedozwolone i zakazał ich stosowania. W 2020 r., UOKiK kontynuował działalność wobec przedsiębiorców oferujących ubezpieczenia na życie z ufk. Urząd podejmował także działania np. co do definicji medycznych zawieranych w ogólnych warunkach ubezpieczeń.
W trakcie postępowania UOKiK może skorzystać z dodatkowych narzędzi pozyskania dowodów: kontroli w siedzibie przedsiębiorcy oraz kontroli przeprowadzanych w ramach instytucji „tajemniczego klienta” (w 2020 r. UOKiK skorzystał z tej instytucji w trakcie 3 postępowań dotyczących przedsiębiorców prowadzących sprzedaż poza lokalem przedsiębiorstwa – wobec tych podmiotów wydane zostały decyzje dotyczące naruszenia zbiorowych interesów konsumentów). W szczególnych przypadkach Prezes UOKIK korzysta z wydawania tzw. „ostrzeżenia konsumenckiego”, dotyczącego działań konkretnego przedsiębiorcy i ich potencjalnych skutków. Rozwiązanie to jest stosowane, gdy z zebranych w postępowaniu informacji wynika, iż dana praktyka i przedsiębiorcy mogą narazić szeroki krąg konsumentów na dotkliwe konsekwencje, np. znaczne straty finansowe.
Oczywiście, przedsiębiorcy mogą składać odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Jeśli Sąd nie zgadza się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji, może ją uchylić lub zmodyfikować, np. obniżając przewidzianą wysokość kary. Drugą instancją jest Sąd Apelacyjny w Warszawie. W niektórych przypadkach możliwe jest również złożenie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego. Sprawozdanie i w tym zakresie (orzecznictwo sądowe w sprawach ochrony konsumentów) zawiera szczegółowe dane i informacje.
Warto też zwrócić uwagę na fakt, iż w lutym 2020 r., tj. w okresie sprawozdawczym, UOKiK rozpoczął realizację trzyletniego projektu współfinansowanego ze środków UE. Projekt ma na celu opracowanie i wdrożenie narzędzia opartego na sztucznej inteligencji, które będzie służyć wsparciu pracy Urzędu i zwiększeniu efektywności wykrywania naruszeń praw konsumentów. Dotyczy to w szczególności analizy wzorców umów pod kątem postanowień niedozwolonych.
Zachęcamy do lektury Sprawozdania. Zapoznanie z treścią dokumentu możliwe jest za pośrednictwem oficjalnej strony Urzędu: www.uokik.gov.pl.
