Parlament Europejski ustanowił w ostatnich miesiącach komisje śledcze, które zajmowały się sprawiedliwym opodatkowaniem korporacji. Komisje badały aferę Dieselgate i „Panamskich Papierów”. Jest to przykład wykorzystania uprawnień śledczych PE.
Uprawnienia te określone są w traktatach, które są rezultatem negocjacji rządów państw członkowskich. Wywodzą się także z faktu, że zadaniem PE jest reprezentowanie interesu obywateli UE. Zakres działania komisji śledczych jest ściśle określony w traktatach, dlatego posłowie często wolą powoływać specjalne komisje, które zajmują się bardziej ogólnymi sprawami albo takimi, które dotyczą także państw trzecich. Parlament stara się także poprawić funkcjonowanie komisji śledczych w taki sposób, by to narzędzie kontroli było bardziej skuteczne.
Na mocy traktatu z Maastricht (1992) PE uzyskał prawo badania zarzutów naruszenia lub niewłaściwego administrowania przez instytucje UE albo państwa członkowskie (art. 226 traktatu o funkcjonowaniu UE).
Komisja śledcza może przesłuchiwać świadków i zwracać się o udostępnienie dokumentów, ale to państwo członkowskie czy instytucja UE decydują, komu je przesłać – mogą także odmówić współpracy powołując się na konieczność zachowania poufności czy względy związane z bezpieczeństwem publicznym i narodowym (zasady te określa wspólna decyzja Rady, PE i Komisji Europejskiej). Do tej pory PE ustanowił pięć komisji śledczych – np. komisję do spraw zbadania choroby wściekłych krów (1996-1997), czy ostatnie dwie: do spraw pomiaru emisji spalin i Panama Papers.
Traktat przewiduje, że PE może przedstawić szczegółowe warunki działania komisji śledczych, ale ze względu na fakt, że dotyczyłyby one także innych unijnych instytucji i państw członkowskich, ich wprowadzenie wymagałoby zgody Rady i Komisji Europejskiej.
W kwietniu 2014 r. Parlament Europejski przyjął rozporządzenie, które dałoby więcej wiążących uprawnień do wezwania określonych osób i kar za nieuzasadnioną odmowę stawienia się przed komisją. Rada i Komisja wyraziły zastrzeżenia. Parlament chce negocjacji nad możliwym kompromisem.
Jeśli Parlament Europejski chce zbadać sprawy, które leżą poza zakresem przyznanym komisjom śledczym w traktatach, może powołać komisję specjalną. Takie komisje nie mają formalnych uprawnień śledczych – jeszcze bardziej niż komisje śledcze polegają na dobrej woli rządów i jednostek do współpracy. Koncentrują się bardziej na zaproponowaniu środków legislacyjnych niż na określonych przypadkach łamania prawa UE. Jak dotąd powołano 16 komisji specjalnych – m.in. badającą sprawę tajnych więzień i lotów CIA (2006), zmianę klimatu (2007), kryzys finansowy (2009), zorganizowaną przestępczość, korupcję i pranie brudnych pieniędzy (2012) i dwie komisje do spraw opodatkowania.
