KC W ORZECZNICTWIE – Zbycie przedmiotu ubezpieczenia (art. 823 k.c.)

Dodano: 23-08-2016
Publikator: Sygnatura: IV CSK 71/05
Kategorie :

Art. 823. § 1. W razie zbycia przedmiotu ubezpieczenia prawa z umowy ubezpieczenia mogą być przeniesione na nabywcę przedmiotu ubezpieczenia. Przeniesienie tych praw wymaga zgody ubezpieczyciela, chyba że umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia stanowią inaczej.

§ 2. W razie przeniesienia praw, o których mowa w § 1, na nabywcę przedmiotu przechodzą także obowiązki, które ciążyły na zbywcy, chyba że strony za zgodą ubezpieczyciela umówiły się inaczej. Pomimo tego przejścia obowiązków zbywca odpowiada solidarnie z nabywcą za zapłatę składki przypadającej za czas do chwili przejścia przedmiotu ubezpieczenia na nabywcę.

§ 3. Jeżeli prawa, o których mowa w § 1, nie zostały przeniesione na nabywcę przedmiotu ubezpieczenia, stosunek ubezpieczenia wygasa z chwilą przejścia przedmiotu ubezpieczenia na nabywcę.

§ 4. Przepisów § 1-3 nie stosuje się przy przenoszeniu wierzytelności, jakie powstały lub mogą powstać wskutek zajścia przewidzianego w umowie wypadku.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2006 r. (sygn. akt IV CSK 71/05) orzekł, że dokonanie przez ubezpieczającego cesji wierzytelności wynikającej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, nie prowadzi do nabycia tej wierzytelności, jeżeli nie doszło do zdarzenia objętego ryzykiem ubezpieczeniowym. W dacie dokonywania cesji wierzytelność cedenta nie istniała i nie mogła być przedmiotem przelewu. Do chwili wystąpienia tego zdarzenia istnieje, co najwyżej ekspektatywa tej wierzytelności, a więc względne prawo tymczasowe. Pełny, rozporządzający skutek umowy należy łączyć dopiero z powstaniem wierzytelności po stronie cedenta, a zatem z zajściem wypadku, przewidzianego w umowie ubezpieczenia. 

W rozpoznawanej sprawie z powództwem przeciwko towarzystwu ubezpieczeń wystąpił bank. Domagał się kwoty 146.613,06 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania. Powód nabył prawa z polisy ubezpieczenia nieruchomości w drodze cesji od innego przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwo ubezpieczyło u pozwanego, od ognia i innych zdarzeń losowych w 33% - część budynku biurowego i w pełnym zakresie - nakłady inwestycyjne w tym budynku. Spółka zawarła dwie umowy kredytowe: na kwotę 608.000,00 zł i 500.00,00 zł. W umowach tych postanowiono, że zabezpieczeniem spłaty kredytów będzie hipoteka kaucyjna na nieruchomości będącej własnością spółki oraz cesja praw z polisy ubezpieczeniowej dotyczącej tej nieruchomości.

W wyniku zawarcia umów cały majątek kredytodawcy został przeniesiony na powodową spółkę. Spółka sprzedała nieruchomość objętą ubezpieczeniem. W umowie postanowiono, że wszelkie korzyści i ciężary związane z nabytymi tym aktem prawami przechodzą na kupującego z dniem wydania.

W wyniku powodzi doszło do zalania ubezpieczonej nieruchomości, a koszty przywrócenia jej do stanu poprzedniego poniósł nowy właściciel.

Sąd Okręgowy przyjął, iż zawarta przez przedsiębiorstwo i kredytodawcę umowa jest umową przelewu wierzytelności przyszłej, gdyż w dacie zawarcia tej umowy wierzytelność objęta przelewem jeszcze nie powstała. Istniał wprawdzie stosunek prawny (umowa ubezpieczenia), z którego mogła wyniknąć ta wierzytelność, jednakże nie ziścił się brakujący element częściowo tylko zrealizowanego stanu faktycznego, tj. nie powstało jeszcze zdarzenie objęte ubezpieczeniem. W takiej sytuacji można mówić co najwyżej o ekspektatywie powstania wierzytelności. Sąd ten uznał za dopuszczalny przelew wierzytelności przyszłej przy określeniu tytułu powstania wierzytelności oraz osoby dłużnika i wierzyciela i wskazał, że umowa powyższa zawiera te elementy. W dalszych rozważaniach Sąd Okręgowy podniósł, że w umowie przelewu wierzytelności przyszłych przejście wierzytelności na nabywcę następuje dopiero z chwilą powstania wierzytelności. W rozpoznawanej sprawie przejście wierzytelności z tytułu ubezpieczenia mogło nastąpić w chwili wystąpienia szkody. Zdaniem Sądu, powyższa wierzytelność w tej chwili powstała w majątku nowego właściciela nieruchomości i jemu tylko przysługiwała.

Ponadto, Sąd Okręgowy, odwołując się do treści art. 823 § 1 Kodeksu cywilnego, wskazał, że w chwili wystąpienia szkody i powstania wierzytelności w stosunku do ubezpieczyciela nieruchomości Przedsiębiorstwo nie było stroną stosunku ubezpieczeniowego. Wobec tego wierzytelność nie powstała na jego rzecz, a co za tym idzie nie przeszła także na powoda.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo na podstawie art. 805 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 823 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 509 Kodeksu cywilnego.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację powoda. W jego ocenie, umowa ubezpieczenia jest umową losową, a będąca jej elementem wierzytelność jest szczególnym przypadkiem wierzytelności przyszłej, której ekspektatywa nie istnieje jeszcze przy zawieraniu umowy. Pełny skutek umowy przelewu wierzytelności należy łączyć dopiero z powstaniem wierzytelności cedenta. Sąd podniósł także, że zgodnie z art. 823 § 1 Kodeksu cywilnego, w dacie sprzedaży własności ubezpieczonej nieruchomości na nabywcę przeszły także prawa z umowy ubezpieczenia, stanowiącej przedmiot badanej cesji.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w skardze kasacyjnej powód zarzucił jedynie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 510 § 1 Kodeksu cywilnego, w zw. z art. 823 § 1 Kodeksu cywilnego wyrażającą się uznaniem, że skutek rozporządzający umowy przelewu przyszłej wierzytelności aktualizuje się dopiero w momencie powstania wierzytelności, a ważna umowa cesji w przypadku sprzedaży nieruchomości nie rodzi skutku w postaci przejścia na powoda wierzytelności, ponieważ nie pozostała w majątku cedenta, lecz w majątku nabywcy ubezpieczonej nieruchomości.

Wyrok niepublikowany. Źródło: Lex nr 183042

wstecz