KC W ORZECZNICTWIE – Wyłączenie obowiązku zwrotu przez ubezpieczyciela świadczenia spełnionego jako środka karnego (822 k.c.)

Dodano: 23-08-2016
Publikator: Sąd Apelacyjny w Gdańsku Sygnatura: V ACa 59/15
Kategorie :

Art. 822.  § 1.  Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.

§ 2.  Jeżeli strony nie umówiły się inaczej, umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmuje szkody, o jakich mowa w § 1, będące następstwem przewidzianego w umowie zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia.

§ 3.  Strony mogą postanowić, że umowa będzie obejmować szkody powstałe, ujawnione lub zgłoszone w okresie ubezpieczenia.

§ 4.  Uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela.

§ 5.  Ubezpieczyciel nie może przeciwko uprawnionemu do odszkodowania podnieść zarzutu naruszenia obowiązków wynikających z umowy lub ogólnych warunków ubezpieczenia przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jeżeli nastąpiło ono po zajściu wypadku.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 maja 2015 r. (sygn. akt V ACa 59/15) orzekł, że przepis art. 822 § 1 Kodeksu cywilnego nie wyłącza obowiązku zwrotu przez ubezpieczyciela świadczenia spełnionego w wykonaniu środka karnego określonego w art. 46 § 1 Kodeksu karnego przez sprawcę wypadku na rzecz pokrzywdzonego.

W rozpoznawanej sprawie powód – sprawca śmiertelnego wypadku domagał się od pozwanego zakładu ubezpieczeń wypłaty zaległego świadczenia stanowiącego zadośćuczynienie dla rodzin poszkodowanych w wypadku na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego. Pozwany odmówił wypłaty, argumentując, że orzeczone w wyroku środki karne mają charakter penalny, a więc obowiązek ich zwrotu nie obciąża pozwanego, gdyż obowiązkowa umowa ubezpieczenia odnosi się wyłącznie do cywilnej odpowiedzialności gwarancyjnej.

Powód, kierując samochodem swego ojca, naruszył zasady ruchu drogowego – przekroczył dozwoloną prędkość i najechał w tył samochodu. Wskutek wypadku doszło do śmiertelnych obrażeń ciała kierowcy drugiego samochodu i jadącego z nim współpasażera.  

W sprawie karnej sąd orzekł wobec powoda zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 10 lat, grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych oraz na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego środek karny w postaci częściowego zadośćuczynienia na rzecz żony zmarłego kierowcy w kwocie 80.000 zł i na rzecz współpasażera w kwocie 5.000 zł. Ojciec powoda, do którego należało auto, zwrócił się do zakładu ubezpieczeń o wypłatę zasądzonego wyrokiem karnym zadośćuczynienia. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty, w związku z czym powód sam wykonał orzeczenie.

Sąd I instancji zasądził od pozwanego zakładu ubezpieczeń kwotę 50.000 zł tytułem odszkodowania. SO zważył, że ani przepisy Kodeksu cywilnego (art. 822 § 1), ani ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (art. 34) nie wyłączają odpowiedzialności ubezpieczyciela wynikającej z obowiązkowej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w sytuacji, gdy obowiązek naprawienia szkody został orzeczony jako środek karny.

Pozwany zakład ubezpieczeń wniósł apelację. Sąd Apelacyjny powtórzył stanowisko Sądu I instancji, powołując się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r. (sygn. akt III CZP 31/11), zgodnie z którą ani z przepisu art. 822 § 1 Kodeksu cywilnego, ani z przepisu art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie wynika wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela, gdy obowiązek naprawienia szkody orzeczony został jako środek karny, zwłaszcza że przepis art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie przewiduje możliwości domagania się przez ubezpieczyciela od ubezpieczonego zwrotu świadczenia spełnionego w wykonaniu obowiązku naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego. Ponadto, SA wskazał, że szkoda (majątkowa jak i niemajątkowa) może zostać naprawiona tylko raz, a poszkodowany nie może uzyskać podwójnej kompensacji. Stwierdzić zatem należy, że niezależnie czy sprawca spełnił świadczenie wobec poszkodowanego dobrowolnie czy zobowiązany wyrokiem karnym oznacza to, że naprawił szkodę, a więc może domagać się zwrotu spełnionego świadczenia.

Pliki do pobrania

wstecz