Wolności europejskie: przepływ osób

Autor: Piotr Czublun

Dodano: 22-07-2016

Swoboda przepływu osób to inaczej swoboda przemieszczania się i pobytu osób w Unii Europejskiej. Stanowi ona podstawę obywatelstwa unijnego utworzonego na mocy traktatu z Maastricht w 1992 r. Praktyczne wprowadzenie jej do prawa UE nie było jednak rzeczą prostą. Polegało ono na stopniowym zniesieniu granic wewnętrznych na mocy porozumień z Schengen, początkowo tylko przez niewielką grupę państw członkowskich. Obecnie, zasady swobodnego przepływu osób reguluje dyrektywa 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, niemniej jednak nadal istnieją poważne przeszkody w jej wdrażaniu.

Zgodnie ze skonsolidowaną wersją Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 3 ust. 2), Unia zapewnia swoim obywatelom przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji, jak również zapobiegania i zwalczania przestępczości.

Swoboda przepływu osób jest związana z obywatelstwem Unii. Na mocy Traktatów ustanowiono obywatelstwo Unii. Obywatelem Unii jest każda osoba mająca obywatelstwo Państwa Członkowskiego. Obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego, nie zastępując go jednak. Obywatele Unii korzystają z praw i podlegają obowiązkom przewidzianym w Traktatach, mając, m.in. prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium Państw Członkowskich.

Najbardziej znaczącym wydarzeniem w procesie tworzenia rynku wewnętrznego ze swobodnym przepływem osób było zawarcie dwóch porozumień z Schengen, tj. właściwego układu z Schengen w dniu 14 czerwca 1985 r. oraz konwencji wykonawczej do układu z Schengen, którą podpisano w dniu 19 czerwca 1990 r. i która weszła w życie w dniu 26 marca 1995 r.

Obecnie, pełne członkostwo Schengen posiada 26 krajów: 22 państwa członkowskie UE, a także Norwegia, Islandia, Szwajcaria i Lichtenstein (które posiadają status państw towarzyszących). Irlandia i Wielka Brytania nie są stronami konwencji, ale mają możliwość wybiórczego stosowania niektórych elementów dorobku prawnego Schengen. Dania, która należy do Schengen, może skorzystać z klauzuli opt-out w stosunku do wszelkich nowych środków w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w tym dotyczących Schengen, jednak obowiązują ją pewne środki w ramach wspólnej polityki wizowej. Bułgaria, Rumunia i Cypr mają wejść do Schengen, jednak ich wejście opóźnia się z różnych powodów. Chorwacja rozpoczęła proces ubiegania się o wejście do strefy Schengen w dniu 1 lipca 2015 r.

Zdaniem wielu, i chyba trudno się z tą tezą nie zgodzić, swoboda przepływu osób i możliwość nieograniczonego przemieszczania się obywateli Unii pomiędzy Państwami Członkowskimi i wykonywania tam pracy, stała się jedną z głównych przyczyn Brexitu. Zalew Anglii przez mieszkańców innych krajów unijnych i prawo do świadczenia pracy na takich samych warunkach jak obywatele Wielkiej Brytanii, spowodowało rosnącą niechęć Brytyjczyków do integracji z Unią Europejską i w efekcie podjęcie decyzji o opuszczeniu struktur europejskich.

wstecz