Wniosek SO ws. rozporządzania wierzytelnością mającą swe źródło w klauzuli abuzywnej

Autor: Paulina Wiensak

Dodano: 09-04-2018
Publikator: Sąd Najwyższy Sygnatura: III CZP 114/17

Sąd Najwyższy w składzie 3 sędziów w uchwale z dnia 6 kwietnia 2018 r. (sygn. akt III CZP 114/17) orzekł, że przelew przez konsumenta na przedsiębiorcę wierzytelności mającej źródło w niedozwolonym postanowieniu umownym nie wymaga do swej skuteczności uprzedniego stwierdzenia przez sąd niedozwolonego charakteru postanowienia umownego; taki charakter postanowienia umownego może być stwierdzony w toku postępowania w sprawie o zapłatę wytoczonej dłużnikowi przez przedsiębiorcę, który nabył wierzytelność.

Zagadnienia prawne

Uchwała SN została podjęta w odpowiedzi na wniosek skierowany do SN przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Skierował on do SN następujące zagadnienia prawne:

1. Czy skuteczne jest rozporządzenie przez konsumenta w drodze przelewu wierzytelnością przyszłą mającą swoje źródło w klauzuli abuzywnej, przed uprzednim stwierdzeniem abuzywności postanowienia umownego przez Sąd?

2. Czy przedsiębiorca, który nabył w drodze przelewu od konsumenta wierzytelność przyszłą mającą swoje źródło w klauzuli abuzywnej może się skutecznie powoływać na zarzut naruszenia art. 385[1] § 1 k.c.?

Stan faktyczny sprawy

W rozpoznawanej sprawie z powództwem przeciwko towarzystwu ubezpieczeń wystąpiła kancelaria, z którą były posiadacz ubezpieczenia na życie z UFK w pozwanym zakładzie ubezpieczeń zawarł umowę cesji. Zgodnie, z zawartą umową cedent przelał na pozwanego wierzytelność stanowiącą wszelkie poniesione przez niego koszty, opłaty i potrącenia związane z likwidacją i rozwiązaniem umowy ubezpieczenia na życie z UFK.

W toku likwidacji umowy pozwana spółka wypłaciła ubezpieczonemu tylko część kwoty zgromadzonej na rachunku, pomniejszoną o wartość wykupu. Powód domagał się zwrotu zaległej kwoty.

Wyrok I instancji

Sąd Rejonowy uznał, że nie było przeszkód do przelewu wierzytelności, jako że klauzule niedozwolone cechuje brak mocy wiążącej od chwili zawarcia umowy lub związania stron wzorcem umownym. Zdaniem SR, możliwe było rozporządzenie wierzytelnością wynikającą z niedozwolonego zapisu umownego pomimo braku uprzedniego stwierdzenia takiego charakteru postanowienia umownego przez sąd. W konsekwencji SR orzekł, że pozostała kwota podlega zwrotowi na rzecz powoda, który posiadał legitymację do wytoczenia powództwa.

Skuteczność rozporządzania przyszłą wierzytelnością

Apelację od wyroku wniosła strona pozwana. Sąd Okręgowym, rozpoznając sprawę, orzekł, że budzi ona poważne wątpliwości. SO wskazał, że w judykaturze kwestionuje się bowiem legitymację czynną podmiotu, który nabył w drodze przelewu od konsumenta wierzytelność przyszłą mającą swoje źródło w klauzuli abuzywnej, przed uprzednim stwierdzeniem abuzywności postanowienia umownego przez sąd. Wskazuje się, że powód jako nabywca wierzytelności nie ma legitymacji czynnej do wystąpienia z powództwem, albowiem wierzytelność ta może zostać skutecznie zbyta przez konsumenta dopiero w momencie uznania jej przez sąd za abuzywną.

SO orzekł, że można wskazać także odmienne stanowisko, zgodnie z którym przeniesienie wierzytelności jest skuteczne. Wynika to z art. 509 ust. 1 k.c., zgodnie z którym wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Natomiast w rozpoznawanej sprawie żadne z ograniczeń nie ma zastosowania.

Powoływanie się na abuzywność przez cesjonariusza

Z kolei druga wątpliwość SO dotyczyła możliwości powoływania się przez cesjonariusza na abuzywność postawienia umownego. SO wskazał, że żądanie dokonania indywidualnej kontroli wzorca umownego może dokonać jedynie konsument lub organizacja społeczna. Przepisy z kolei nie odwołują się do wniosków składanych przez przedsiębiorcę, który na skutek cesji wstąpił w prawa konsumenta.

SO podał, że w rozpoznawanej sprawie powód powołuje się na abuzywność względem swego cedenta – konsumenta. Zdaniem SO, przelana wierzytelność nie zmienia swego charakteru, zmienia się jedynie osoba wierzyciela, co nie wyklucza możliwości kontroli abuzywności postanowienia umownego przez sąd w toku indywidualnej kontroli. SO podniósł, że w przeciwnym razie to na konsumentów zostałby zrzucony ciężar prowadzenia postępowań sądowych, co znacznie pogorszyłoby ich sytuację oraz doprowadziłoby do bezsensowności umów powierniczego przelewu wierzytelności z udziałem konsumentów. Ze stanowiskiem tym zgodził się Sąd Najwyższy.

Wniosek jest dostępny do pobrania w pełnej publikacji

Pliki do pobrania

wstecz