KC W ORZECZNICTWIE – Nieważność postanowień OWU lub umów ubezpieczenia (art. 807 k.c.)

Dodano: 03-08-2016
Publikator: Sąd Najwyższy Sygnatura: I CK 365/02
Kategorie :

Art. 807.  § 1. Postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia lub postanowienia umowy ubezpieczenia sprzeczne z przepisami niniejszego tytułu są nieważne, chyba że dalsze przepisy przewidują wyjątki.

§ 2. (uchylony)

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 grudnia 2003 r. (sygn. akt I CK 365/02) orzekł, że strony dobrowolnej umowy ubezpieczenia mienia mogą skutecznie zastrzec w jej treści określone obowiązki, których wykonanie przez ubezpieczającego służyć ma ochronie uprawnionego interesu ubezpieczyciela zagrożonego zdarzeniem objętym ryzykiem ubezpieczeniowym.

W rozpoznawanej sprawie spółka dochodziła roszczeń od zakładu ubezpieczeń na podstawie umowy ubezpieczenia tytułem kradzieży z włamaniem i rabunku gotówki, innych wartości pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo o zapłatę przeciwko pozwanemu ubezpieczycielowi. Sąd uznał postanowienia pkt. 2a) aneksu Nr 1 do umowy ubezpieczenia, nakładające na ubezpieczonego obowiązek zapewnienia, by przewóz gotówki przez pracowników agencji ochrony mienia odbywał się z zachowaniem obowiązujących wymogów OWU, za nieważne na mocy art. 807 § 1 Kodeksu cywilnego jako pozbawiające powódkę ochrony ubezpieczeniowej na skutek okoliczności obciążających osobę trzecią.

Sprawa została skierowana do Sądu Apelacyjnego. Ten oddalił apelację, aprobując w pełni ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny sprawy. Sąd stwierdził, że skoro zgodnie z postanowieniem umowy ubezpieczeniowej transport gotówki mógł być dokonywany przez pracowników koncesjonowanych agencji ochrony mienia, a powódka zawarła umowę z taką agencją, to nie można przerzucać na powódkę skutków ewentualnych uchybień agencji w czasie transportu. W ocenie Sądu drugiej instancji, postanowienie pkt. 2a) aneksu nr 1 do umowy stron jest nieważne o tyle, o ile narzuca obowiązki podmiotowi nie będącemu stroną umowy i uzależnia objęcie ochroną ubezpieczeniową i wypłatę odszkodowania od sposobu działania osoby trzeciej.

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazując, że został naruszony art. 807 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez niepodanie przez SA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku żadnego przepisu tytułu XXVII Kodeksu cywilnego poświęconego umowie ubezpieczenia, z którym to przepisem pozostawałoby w sprzeczności postanowienie umowy ubezpieczenia lub postanowienia OWU.

Ponadto, SN stwierdził, że nie są sprzeczne z przepisami Kodeksu cywilnego regulującymi umowę ubezpieczenia takie jej postanowienia, bądź takie postanowienia OWU, które nakładają na ubezpieczającego obowiązek zachowania rozsądnych środków ostrożności przy zabezpieczeniu mienia, którego niedopełnienie uprawnia ubezpieczyciela do odmowy wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego w całości lub części, jeśli niedopełnienie tych obowiązków, także przez podmiot, którym ubezpieczyciel uprawniony był się posłużyć, miało wpływ na powstanie szkody lub jej rozmiar. Innymi słowy, postanowienia umowy ubezpieczenia lub postanowienia OWU ubezpieczyciela, mogą przewidywać konkretne wyłączenia odpowiedzialności gwarancyjnej zakładu ubezpieczeń, jeżeli tylko wyłączenia takie nie pozostają w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

Strony tej umowy są zatem uprawnione do kształtowania treści wzajemnych praw i obowiązków w sposób odbiegający od standardowych i ogólnych warunków umowy. Zwłaszcza przy zawieraniu umów w zakresie ubezpieczeń dobrowolnych nie jest wyłączone ograniczanie w umowach ubezpieczenia zakresu ochrony ubezpieczeniowej, w stosunku do zakresu wynikającego z treści postanowień wzorców umownych.

Sąd zatem orzekł, że w okolicznościach niniejszej sprawy postanowienie umowy, zawarte w § 1 pkt 2 aneksu Nr 1, nie pozostaje zatem w sprzeczności z przepisami tytułu XXVII Kodeksu cywilnego regulującymi umowę ubezpieczenia.

Sąd stwierdził, że nie jest bowiem sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami Kodeksu cywilnego takie postanowienie dobrowolnej umowy ubezpieczenia, które zmierza do ograniczenia ryzyk przyjmowanych do ubezpieczenia przez uzależnienie udzielenia ochrony ubezpieczeniowej lub ograniczenia jej zakresu od spełnienia określonych obowiązków przez ubezpieczającego.

Tagi: owu, ryzyko
wstecz