KC W ORZECZNICTWIE – Istota umowy ubezpieczenia na życie i dożycie (art. 829 k.c.)

Dodano: 02-09-2016
Publikator: Sąd Okręgowy w Krakowie Sygnatura: II Ca 1424/15
Kategorie :

Art. 829. § 1. Ubezpieczenie osobowe może w szczególności dotyczyć:

1) przy ubezpieczeniu na życie - śmierci osoby ubezpieczonej lub dożycia przez nią oznaczonego wieku;

2) przy ubezpieczeniu następstw nieszczęśliwych wypadków - uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku.

§ 2. W umowie ubezpieczenia na życie zawartej na cudzy rachunek, odpowiedzialność ubezpieczyciela rozpoczyna się nie wcześniej niż następnego dnia po tym, gdy ubezpieczony oświadczył stronie wskazanej w umowie, że chce skorzystać z zastrzeżenia na jego rzecz ochrony ubezpieczeniowej. Oświadczenie powinno obejmować także wysokość sumy ubezpieczenia. Zmiana umowy na niekorzyść ubezpieczonego lub osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci ubezpieczonego wymaga zgody tego ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z dnia 15 października 2015 r. (sygn. akt II Ca 1424/15) orzekł, że istotą umowy ubezpieczenia na życie i dożycie jest uzyskanie świadczenia będącego wynikiem wieloletniego odkładania kapitału, które to świadczenie będzie przekraczało wartość wpłaconych pieniędzy.

Z powództwem przeciwko towarzystwu ubezpieczeń o wypłatę pobranego świadczenia wykupu wystąpił powód, który zawarł z nim umowę ubezpieczenia, przystępując do umowy ubezpieczenia grupowego.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że treść przedmiotowej umowy może skłaniać ku temu, że wartość wykupu nie jest świadczeniem głównym tej umowy, ponieważ nie ma podstaw do jednoznacznego ustalenia, iż główną ideą przedstawionego produktu i celem ekonomicznym do którego dążą klienci nie jest uzyskanie świadczenia na wypadek śmierci czy dożycia określonego wieku ale wcześniejsze wycofanie się z umowy.

Ubezpieczyciel w apelacji zarzucił, iż świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym, i w związku z powyższym w tym zakresie wyłączona jest ingerencja Sądu w zakresie badania zgodności postanowień umowy na podstawie art. 3851 par. 1 Kodeksu cywilnego, w związku z art. 808 par. 5 Kodeksu cywilnego. Gdyby założyć, że wartość wykupu jest świadczeniem głównym to mając na uwadze, że wyraźnie jest wskazana kwota, która w poszczególnych latach jest wypłacana – należałoby powództwo oddalić, ponieważ świadczenie jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż powód nie zawarł umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, na mocy której fundusz inwestuje w imieniu klienta wpłacone kwoty i po pewnym okresie klient może wypłacić aktualną wartość inwestycji (może zarobić, stracić). W takich umowach klient wpłaca pieniądze, które są de facto inwestycją (analogicznie jak środki wpłacane w biurze maklerskim). Wartość świadczenia wykupu nie jest znana w chwili zawarcia umowy, ponieważ w zależności od notowań spółek/funduszy, w które zainwestuje kontrahent – ubezpieczonemu przysługuje określone świadczenie. Sądy kwestionują sposób określania „potrąceń” z aktualnych wartości inwestycji - mających charakter opłat likwidacyjnych. Potrącenia te abstrahują bowiem od realnych i dopuszczalnych kosztów czy też zarobku ubezpieczyciela w tak drastyczny sposób, iż uzasadniona jest ingerencja Sądu. SO wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją.

„Nie sposób więc transponować bezkrytycznie, do typowego ubezpieczenia na życie, rozwiązań dotyczących umów ubezpieczenia z funduszem kapitałowym” – wskazał w uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy.

W OWU wskazano, że celem umowy jest wypłata świadczenia w związku ze śmiercią i dożyciem ubezpieczonego. Natomiast wartość wykupu jest związana z wygaśnięciem umowy, na skutek wycofania się klienta z umowy, co może wskazywać na to, iż głównym celem umowy jest uzyskanie ochrony w zakresie świadczeń z tytułu dożycia i śmierci klienta.

Co jest zatem istotą umowy ubezpieczenia na życie i dożycie?

Zdaniem Sądu Okręgowego istotą takiej umowy jest uzyskanie świadczenia będącego wynikiem wieloletniego odkładania kapitału, które to świadczenie będzie przekraczało wartość wpłaconych pieniędzy. Dla klienta więc jest to coś na kształt lokaty, z tym, że w odróżnieniu od umów ubezpieczenia z funduszem kapitałowym, klient ma gwarancję wypłaty świadczenia, a dla zakładu ubezpieczeń jest to kapitał, którym może obracać i na tym zarabia. Skoro celem umowy jest dożycie określonego wieku lub śmierć, zakłada się , że umowa będzie trwać określony czas. Jeżeli natomiast dopuszczamy wcześniejsze rozwiązanie umowy, mając na uwadze istotę tej umowy (odkładanie kapitału i obracanie tym kapitałem przez ubezpieczyciela), koniecznym jest uregulowanie zwrotu części wpłaconego kapitału. Przedmiotowa umowa nie jest tożsama z umową np. ubezpieczenia samochodu gdzie wpłacona składka jest konsumowana przez udzielenie ochrony ubezpieczeniowej. Zaznaczyć należy, że w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy, cel umowy (uzyskanie świadczenia na skutek śmierci lub dożycia) nie został osiągnięty, ponieważ umowa wygasa na skutek wycofania się klienta.

W związku z powyższym, zdaniem SO, nie sposób znaleźć uzasadnionych argumentów, jednoznacznie przemawiających za uznaniem, iż pieniądze wypłacane na skutek wycofania się klienta i wygaśnięcia umowy będą świadczeniem głównym.

Pliki do pobrania

wstecz