Sukcesja przedsiębiorstw a nowa ustawa o zarządzie sukcesyjnym

Specjalista: Wojciech Kośla

Stanowisko: adwokat, partner w Kancelarii CZUBLUN TRĘBICKI

Data dodania: 09-01-2019

Sukcesja w biznesie jest rozumiana jako przekazanie zarządu nad firmą przez założyciela jego następcy.

W praktyce przedsiębiorstwo często przekazywane jest członkom rodziny, którzy zarządzają nim samodzielnie lub za pomocą profesjonalnej kadry managerskiej – przy założeniu czerpania korzyści z zysków firmy przez żyjących członków rodziny. Nie jest tajemnicą, że przygotowanie strategii sukcesji przedsiębiorstwa powinno być dokonane jak najwcześniej, tak aby firma mogła prosperować po śmierci swojego właściciela, w tym w szczególności w przypadku wystąpienia nagłych wypadków losowych. Proces ten związany jest z szeregiem czynności i elementów, które muszą być wzięte pod uwagę przy sporządzeniu planu sukcesji przedsiębiorstwa. Procedura ta w zależności od przyjętych rozwiązań, może być bardziej lub mniej skomplikowana pod względem prawno-podatkowym. Niemniej przygotowana właściwie, w sposób usystematyzowany i z odpowiednim wyprzedzeniem, pozwoli na niezakłócone funkcjonowanie przedsiębiorstwa, nawet po śmierci dotychczasowego właściciela. W procesie sukcesji najistotniejszymi elementami są przygotowanie odpowiednich fundamentów prawnych oraz wybór najdogodniejszego rozwiązania dla strategii przedsiębiorstwa z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej właściciela. Zbyt późno podjęty proces planowania sukcesji stanowi problem dla wielu rodzinnych przedsiębiorstw, kończący się często ustaniem bytu dobrze funkcjonującej dotychczas firmy.

Ze znacznymi problemami w kontekście sukcesji przedsiębiorstwa wiąże się prowadzenie firmy w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Niesie ono za sobą najwięcej zagrożeń w omawianym zakresie. Problem ten został zauważony przez ustawodawcę, o czym pisaliśmy tutaj. Nie bez znaczenia pozostaje również moment, w którym sukcesja firmy ma być dokonana - za życia przedsiębiorcy czy po jego śmierci. Niejednokrotnie bowiem (poza wypadkami losowymi) właściciel chce jak najdłużej pozostać zaangażowany w kierowanie swoim biznesem. Planowanie sukcesji będzie przebiegało różnie w zależności od tego czy przedsiębiorca planuje emeryturę i chciałby cały proces sukcesji przeprowadzić za swojego życia czy dopiero na wypadek swojej śmierci. Przeprowadzając sukcesję za życia przedsiębiorca zachowuje wpływ na swojego następcę i ma możliwość przygotowania go do prowadzenia biznesu, przy możliwości zaangażowania się w sprawy przedsiębiorstwa w mniejszym zakresie. Bardzo często przedsiębiorcy są ściśle związani ze swoim biznesem i chcą nim kierować tak długo, jak to tylko możliwe. W tych wypadkach istotnym jest, aby w sposób przemyślany dokonać zabezpieczenia majątku osobistego przedsiębiorcy jak i całego majątku przedsiębiorstwa. Na uwadze należy mieć również to, że tzw. planowanie sukcesji jest nie tylko zabezpieczeniem ciągłości firmy, ale także powinno we właściwy sposób zabezpieczyć ewentualne roszczenia obciążające nowych właścicieli przedsiębiorstwa. W praktyce problem ten jest często bagatelizowany, co w konsekwencji prowadzi do zaprzestania funkcjonowania firmy z chwilą śmierci przedsiębiorcy. Wiąże się to z daleko idącymi konsekwencjami wpływającymi bezpośrednio na sytuację rodziny przedsiębiorcy, jego majątek, sytuację pracowników oraz byt całej firmy. Jak już wskazano powyżej, dostrzegając skalę problemu z pomocą postanowił przyjść ustawodawca wprowadzając do porządku prawnego Ustawę o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej.

Przed wejściem w życie ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej w praktyce, w sytuacji, gdy umierał przedsiębiorca prowadzący firmę w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, działalność ta przestawała istnieć. Rozwiązaniu ulegały umowy zawarte w ramach prowadzonej przez niego działalności (w tym m.in. kredyty, leasingi), umowy o pracę z jego pracownikami oraz wygasały dotyczące firmy decyzje administracyjne (w tym licencje, koncesje). Problemy dotyczyły również pełnomocnictw udzielonych za życia, następowały blokady rachunków bankowych, nie wspominając o występujących również w praktyce przypadkach konieczności zwrotu dotacji unijnych jako ściśle związanych z bytem prawnym przedsiębiorstwa. Powyższe sprawiało, że kontynuowanie działalności firmy co prawda było teoretycznie możliwe, aczkolwiek biorąc pod uwagę ilość wyzwań stojących przed sukcesorem - było obarczone wysokim ryzykiem niepowodzenia. 

Przywołana powyżej ustawa o zarządzie sukcesyjnym rozwiązuje znaczną część problemów, z jakimi zmierzyć musieli się spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy. Obecnie jednoosobowa działalność gospodarcza nie kończy się automatycznie z chwilą śmierci przedsiębiorcy, ponieważ ustawa umożliwia kontynuowanie działalności gospodarczej do czasu ostatecznego uregulowania spraw spadkowych. Działalność ta będzie prowadzona pod pewnymi warunkami przez zarządcę sukcesyjnego – nowo wprowadzoną instytucję do polskiego prawa. Zarządca sukcesyjny ma prawo działać przez okres dwóch lat (wyjątkowo za zgodą sądu okres ten wynosi maksymalnie pięć lat). Dodatkowo w mocy będą pozostawać wszelkie umowy związane z wykonywaniem działalności gospodarczej, umowy o pracę oraz decyzje administracyjne. Ustawa ma za zadanie umożliwić przejęcie firmy zmarłego przedsiębiorcy przez jego następców prawnych, dając jednocześnie czas na uporządkowanie spraw spadkowych.

Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że przyjęta regulacja nie przewiduje rozwiązań pozwalających przekazać przedsiębiorstwo zmarłego jego następcom prawnym jako całości. W dalszym ciągu niezbędne jest rozpoczęcie działalności gospodarczej przez następcę prawnego na własny rachunek. Przejęta rodzinna firma, nie będzie już w świetle prawa tym samym podmiotem, a jedynie działalnością prowadzoną w oparciu o przedsiębiorstwo zbudowane przez poprzednika prawnego. Nie zapominając o znacznych udogodnieniach wprowadzonych przez nową ustawę, trzeba mieć świadomość, że nadal nie ma ustawy, która kompleksowo regulowałaby przejęcie rodzinnej firmy za życia przedsiębiorcy. Nowa regulacja również nie zabezpieczy sukcesora na wszystkich polach działalności. Osoba przejmująca firmę w trybie przewidzianym przez nową ustawę nie będzie miała gwarancji kontynuacji w kontaktach z bankami czy dotychczasowymi kontrahentami (problem udzielenia kolejnego kredytu bankowego lub kupieckiego). Przejęte w trybie ustawy przedsiębiorstwo nie będzie już w świetle prawa tą samą firmą, a co za tym idzie zmienić się może jej postrzeganie w relacjach z dotychczasowymi kontrahentami.

Podsumowując, nadal najlepszym rozwiązaniem jest dokonywanie sukcesji przedsiębiorstwa jeszcze za życia przedsiębiorcy, w oparciu o przemyślany i najdogodniejszy dla niego scenariusz. Rozwiązanie takie najlepiej zabezpieczy interesy przedsiębiorcy, jego firmy oraz następców prawnych. Nie zmienia to faktu, że nowo wprowadzona ustawa o zarządzie sukcesyjnym jest ustawą potrzebną, która nie tyle kompleksowo rozwiązuje problem sukcesji, co pozwala na uratowanie działalności przedsiębiorstwa w sytuacji zagrożenia jego istnienia.

Komentarze (0)
lista opinii