Komentarz UOKiK do wyroku TSUE ws. klauzul abuzywnych

Dodano: 03-10-2019
Publikator: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

3 października Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-260/18, dot. stosowania w umowie o kredyt hipoteczny indeksowany do franka szwajcarskiego niedozwolonych postanowień umownych. Wyrok Trybunał w zakresie skutków stosowania klauzul abuzywnych w umowach skomentował m.in. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 

Orzeczenie TSUE stanowi wykładnię dyrektywy o nieuczciwych warunkach umów. Odnosi się m.in.  do tego, jak należy postępować w sporach o uznanie klauzul za niedozwolone i jakie okoliczności brać pod uwagę, orzekając w postępowaniach o skutkach uznania postanowień za abuzywne.

- Orzeczenie Trybunału odnosi się zatem nie tylko do kredytów złotówkowych wyrażonych w walucie obcej, ale do każdej sprawy dotyczącej skutków stosowania nieuczciwych warunków umownych w Polsce. Jednak dla banków wyrok TSUE stanowi jasny sygnał jakie konsekwencje może mieć pozostawienie w umowach z konsumentami klauzul abuzywnych i strategia banku przewlekająca sprawę w sądzie – mówi Marek Niechciał, prezes UOKiK.

Zdaniem TSUE, przepisy dyrektywy nie pozwalają, aby sąd krajowy uzupełniał luki wynikające z uznania postanowień za niedozwolone przepisami zawierającymi klauzule generalne odnoszące się np. do zgodnej woli stron czy dobrych obyczajów. Sąd może zastosować tylko tzw. przepisy dyspozytywne, czyli takie, które przewidują ich zastosowanie „jeśli strony nie umówiły się inaczej” i zapewniają równowagę kontraktową stron umowy, stwierdził TSUE.

Wnioski, które płyną z wyroku powielają wcześniejsze stanowisko, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu zbadać, czy umowa zawiera postanowienia niedozwolone, a następnie ocenić, czy można ją wykonywać bez takiego postanowienia. Jeśli sąd krajowy uzna, że jest to możliwe – to umowa między konsumentem a przedsiębiorcą nadal obowiązuje, ale bez kwestionowanych klauzul. Postanowienia umowy uznane za niedozwolone nie obowiązują od chwili zawarcia ich w umowie i nie wiążą konsumenta.

Jeśli jednak sąd krajowy uzna, że umowa nie może funkcjonować bez klauzul uznanych za abuzywne, a nie można ich zastąpić tzw. przepisem dyspozytywnym (za który – w świetle orzeczenia Trybunału - nie można uznać przepisu zawierającego klauzule generalne), gdyż taki nie został uchwalony, to umowa może upaść i zostać uznana za nieważną, a strony rozliczają się wzajemnie.

Umowa może zostać uznana za nieważną wyłącznie na wyraźną i świadomą zgodą konsumenta. Oceny tej konsument dokonuje na datę rozstrzygania sporu. Sąd musi jednak przedstawić mu skutki upadku umowy, tak aby miał pełną świadomość skutków orzeczenia sądu o upadku umowy.

wstecz