Ograniczenie skutków czasowych klauzul uznanych za abuzywne jest zgodne z prawem UE

Dodano: 15-07-2016
Kategorie :

Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał opinię dotyczącą tzw. klauzul „dolnego progu”, które pojawiały się w umowach pożyczek hipotecznych w Hiszpanii. Wkrótce TSUE wyda wyrok w trzech połączonych sprawach o tym przedmiocie (C-154/15 , C-307/15  i C-308/15).

Rozpoznawana sprawa dotyczy tzw. klauzul „dolnego progu” zamieszczanych w umowach pożyczek hipotecznych. Klauzule zakładają, że w razie obniżki stóp procentowych poniżej określonego w umowie poziomu nie ma znaczenia dla wysokości odsetek płaconych przez konsumenta. Oznacza to, że pożyczkodawcy spłacają swoje zobowiązania według stałych określonych w umowie stóp procentowych bez względu na sytuację makroekonomiczną. Powyższy zapis umowny wzbudził wiele kontrowersji wśród klientów hiszpańskich firm pożyczkowych, którzy uważali, że powyższe zapisy naruszają ich interesy w związku z czym nie powinny być wiążące.

Spór zakończył się wyrokiem sądu najwyższego w Hiszpanii z dnia 9 maja 2013 r., który uznał klauzule „dolnego progu” za abuzywne. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że klienci podczas przystępowania do umowy nie byli właściwie informowani o prawno-gospodarczych obciążeniach, jakie narzucają powyższe zapisy. Sąd uznał też, że wyrok będzie miał skutek od daty wydania wyroku („ex nunc”), tym samym zasądzając ograniczenie skutków czasowych stwierdzenia nieważności tych klauzul.

Z orzeczeniem nie zgodzili się poszkodowani konsumenci, którzy domagali się zwrotu wszystkich kwot pobranych przez firmy pożyczkowe. Sprawa została skierowana do TSUE, aby ten stwierdził, czy wyrok hiszpańskiego sądu najwyższego jest zgodny z dyrektywą o niedozwolonych postanowieniach umownych (dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.), według której takie klauzule nie są wiążące dla konsumentów.

Niedawno w sprawie wypowiedział się rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE, Paolo Mengozzi. Stwierdził on, że powyższa „dyrektywa nie harmonizuje sankcji stosowanych w przypadku stwierdzenia, że dana klauzula ma charakter abuzywny, a więc nie wymaga też, aby państwa członkowskie wprowadziły w swoich porządkach prawnych uregulowania stanowiące, że takie klauzule są nieważne ex tunc (red. - wstecz).” Oznacza to, że zasądzone przez trybunał hiszpański ograniczenie skutków czasowych nieważności klauzul niedozwolonych nie jest sprzeczne z prawem UE.

Ponadto, rzecznik generalny wskazał w stanowisku, że dyrektywa nie reguluje, kiedy sąd może ograniczać skutki wyroku uznającego daną klauzulę za abuzywną. Jak zauważa, w wymiarze praktycznym to państwa członkowskie w swoim ustawodawstwie ustalają warunki umożliwiające sądom dokonanie takich ograniczeń, z tym że ich przepisy muszą zachować zasadę równoważności i skuteczności. A więc, nie mogą stać na przeszkodzie stosowania prawa UE oraz nie mogą być stosowane w zróżnicowany sposób co do skarg dotyczących naruszenia prawa Wspólnoty, a prawa krajowego. 

- Orzekając w przedmiocie skutków czasowych orzeczenia, krajowy sąd najwyższy może dokonać wyważenia względów związanych z ochroną konsumentów ze względami makroekonomicznymi związanymi ze skalą, na jaką stosowane są tzw. klauzule „dolnego progu". W tym kontekście należy uznać, że w drodze wyjątku wspomniane względy makroekonomiczne mogą uzasadniać ograniczenie skutków czasowych stwierdzenia nieważności klauzuli niedozwolonej bez zaburzania równowagi w stosunkach między konsumentem a przedsiębiorcą - stwierdził rzecznik generalny.

Jego zdaniem, wyrok sądu najwyższego w Hiszpanii jest zgodny z dyrektywą w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, co też przedstawił w stanowisku skierowanym do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Tagi: tsue, klauzula
wstecz