Definicja w nowej ustawie: analiza potrzeb (wprowadzenie)

Autor: Piotr Czublun

Dodano: 21-04-2016

Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. 2015 poz. 1844), wprowadza nowy i bardzo ważny instrument związany z oferowaniem ubezpieczeń o charakterze inwestycyjnym, a mianowicie – analizę potrzeb klienta.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Ustawy, przed zawarciem umowy ubezpieczenia w zakresie ubezpieczeń, o których mowa w dziale I w grupie 3 załącznika do ustawy, zakład ubezpieczeń uzyskuje od ubezpieczającego, w formie ankiety, informacje dotyczące jego potrzeb, wiedzy i doświadczenia w dziedzinie ubezpieczeń na życie oraz jego sytuacji finansowej, tak aby zakład ubezpieczeń mógł dokonać oceny, jaka umowa ubezpieczenia jest odpowiednia do potrzeb ubezpieczającego.

Z kolei w przypadku umowy ubezpieczenia zawieranej na cudzy rachunek, w szczególności ubezpieczenia grupowego, o którym mowa w dziale I w grupie 3 załącznika do ustawy, zakład ubezpieczeń uzyskuje, w formie ankiety, informacje dotyczące ubezpieczonego, o których mowa w ust. 1, przed wyrażeniem przez ubezpieczonego zgody na objęcie ochroną ubezpieczeniową w ramach umowy ubezpieczenia zawartej przez ubezpieczającego, tak aby zakład ubezpieczeń mógł dokonać oceny, czy umowa ubezpieczenia jest odpowiednia do potrzeb ubezpieczonego (art. 21 ust. 2 Ustawy).

Wprowadzenie omawianych przepisów, to bezpośrednie następstwo zarzutów, jakie od dłuższego czasu stawiano ubezpieczycielom oferującym tego typu produkty, dotyczących proponowania produktów nieodpowiednich do kondycji finansowej czy też potrzeb ekonomicznych lub życiowych klienta. Przeprowadzenie analizy potrzeb klienta na podstawie wystandaryzowanej ankiety ma mieć na celu rozpoznanie zindywidualizowanych potrzeb potencjalnych klientów zakładów ubezpieczeń oraz zapewnienie dodatkowej ochrony klientom zakładów ubezpieczeń polegającej na jak najdokładniejszym dopasowaniu ubezpieczenia od ich indywidualnych potrzeb, możliwości finansowych i stanu wiedzy na temat różnicy np. pomiędzy „inwestycją”, a „czystym”, „zwykłym” ubezpieczeniem.

Przepis określa, że analiza potrzeb powinna być przeprowadzona przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie. O ile wątpliwości interpretacyjnych nie budzi sytuacja, gdy umowa ubezpieczenia będzie zawarta po raz pierwszy i już po wejściu w życie Ustawy, o tyle wątpliwe może być, czy analiza potrzeb powinna być przeprowadzana każdorazowo przy odnowieniu umowy (np. umowy z rocznym okresem ubezpieczenia, przedłużanym na kolejne roczne okresy).

Wydaje się, że w przypadku odnowienia umowy ubezpieczenia należy rozważyć dwie sytuacje. Pierwszą, gdy OWU (SWU), na podstawie których umowa ubezpieczenia została zawarta, przewidywały tzw. mechanizm automatycznego odnowienia umowy bez konieczności uzyskiwania kolejnej zgody ubezpieczającego/ubezpieczonego na przedłużenie okresu ochrony – w takim wypadku należy uznać, że nie dochodzi do zawarcia kolejnej, nowej umowy ubezpieczenia, zatem obowiązek zebrania od ubezpieczającego/ubezpieczonego wymaganych informacji w formie ankiety w takim przypadku nie powstaje. Drugą, gdy OWU (SWU), na podstawie których umowa ubezpieczenia została zawarta, nie przewidywały mechanizmu automatycznego odnowienia pierwotnie zawartej umowy, odnowienie/przedłużenie okresu ubezpieczenia oznacza zawarcie kolejnej umowy ubezpieczenia – w takim przypadku obowiązek przeprowadzenia ankiety pozostaje aktualny.

Mając na uwadze minimalną treść ankiety ustaloną w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 2 lutego 2016 r. w sprawie minimalnego zakresu danych zamieszczanych w ankiecie dotyczącej potrzeb ubezpieczającego lub ubezpieczonego (Dz.U. 2016 poz. 167), i zawarte w niej informacje, należy uznać, że po upływie pewnego czasu dane zebrane przy zawieraniu pierwotnej umowy ubezpieczenia mogą ulec zmianie, co w konsekwencji może przełożyć się na zmienione potrzeby klienta i związane z nimi obowiązki zakładu ubezpieczeń w zakresie przedstawienia oferty ubezpieczenia. To dodatkowo wskazuje na konieczność przeprowadzania analizy potrzeb każdorazowo przy zawieraniu umowy ubezpieczenia.

Ustawodawca zobowiązał zakłady ubezpieczeń do przeprowadzania ankiety potrzeb również w zakresie umowy ubezpieczenia zawieranej na cudzy rachunek, w szczególności ubezpieczenia grupowego. Mając na uwadze specyfikę umowy ubezpieczenia grupowego, komentowany przepis nie daje jednoznacznej odpowiedzi, czy należy go rozumieć w ten sposób, że ankieta powinna być przeprowadzona i z ubezpieczającym, i z ubezpieczonym, czy jedynie z ubezpieczonym.

W razie zawierania takie umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek, w szczególności ubezpieczenia grupowego, zakład ubezpieczeń jest zobowiązany zebrać w formie ankiety wskazane informacje dotyczące ubezpieczonego, przed wyrażeniem przez niego zgody na objęcie ochroną ubezpieczeniową, tak by mógł ocenić jego potrzeby i przedstawić stosowaną rekomendację (o rekomendacjach napiszemy w kolejnym komentarzu do Ustawy). Interpretując przepis literalnie, należałoby zatem uznać, że w przypadku umowy ubezpieczenia zawartej na cudzy rachunek, w szczególności ubezpieczenia grupowego, zakład ubezpieczeń jest zobowiązany zebrać informację w formie ankiety zarówno od ubezpieczającego (przed zawarciem przez niego umowy ubezpieczenia), jak i od ubezpieczonego (przed przystąpieniem do ubezpieczenia). Zasadne wydaje się przy tym, że skoro przepis art. 21 ust. 2 wskazuje na obowiązek uzyskania informacji „dotyczących ubezpieczonego”, a nie używa sformułowania „od ubezpieczonego”, tak jak ust. 1 („od ubezpieczającego”), można przyjąć, iż w praktyce odpowiednia ankieta może zostać przeprowadzona przez ubezpieczającego. Wobec tego wydawałoby się, że w każdym przypadku, w tym także w ubezpieczeniach grupowych, ankieta musi być przeprowadzana zarówno z ubezpieczającym, jak i z ubezpieczonym.

O tym, do czego powinna prowadzić analiza potrzeb klienta i jakie mogą być skutki odmowy jej wypełnienia napiszemy w najbliższym komentarzu.

wstecz